Dokumentarni film „Subotica – grad industrijalaca“, u trajanju od 45 minuta, predstavlja jedno od najznačajnijih savremenih svedočanstava o industrijskom razvoju Subotice i ljudima koji su oblikovali njen privredni identitet. Film je finansiran od strane Grada Subotice, a rad na njemu realizovali su subotički autori Ivana Ćirić, Zoltan Gombi, Miloš Uleković i Boris Tot, uz pomoć brojnih saradnika i uz podršku Subotičkog gradskog arhiva, čiji su arhivski snimci i dokumenti omogućili da se priča o industrijalcima izgradi autentično i vizuelno snažno.
Tema je dirljiva i lična, posebno za starije Subotičane koji se dobro sećaju nekadašnjih velikih industrijskih postrojenja u kojima su radili ili imali članove porodice koji su upravo iz tih fabrika odlazili u penziju. Danas, kada takva industrija gotovo i ne postoji, ovaj film vraća sećanje na vreme u kojem je Subotica bila jedan od vodećih industrijskih centara u regionu, grad koji je živeo od preduzetništva, vizije i rada.
Film je inspirisan počecima subotičke industrije krajem 19. veka, njen razvoj između dva svetska rata i okolnostima koje su je pratile. Zahvaljujući očuvanim predratnim kapacitetima i preduzetničkom duhu lokalnih porodica, Subotica je u Kraljevini SHS postala jedan od ekonomski najstabilnijih i najrazvijenijih gradova. Industrijalci tog vremena bili su ljudi izuzetne hrabrosti i vizije, koji su uspevali da prevaziđu ekonomske krize i političke promene, uvode modernu mehanizaciju, šire proizvodnju i otvaraju radna mesta koja su menjala društveni profil grada.
Dubok trag u istoriji Subotice kao industrijalci ostavili su Mirko (Imre) Rotman osnovao je 1888. jednu od prvih modernih fabrika u Subotici – livnicu i pogon za metalni nameštaj i opruge. Bela Gajger pripadao je generaciji industrijalaca koji su krajem 19. i početkom 20. veka postavljali temelje privrednog uspona grada. Porodica Vajcenfeld, sa preduzećem „Weitzenfeld i drug D.D.“, predvodila je razvoj subotičke tekstilne industrije i bila pokazatelj ekonomskog prosperiteta i izvoznog potencijala grada. Kroz njihove sudbine, ali i kroz priče mnogih drugih preduzetničkih porodica, film prikazuje šta se u Subotici proizvodilo, koje su fabrike bile prepoznate na domaćem i međunarodnom tržištu i zbog čega je grad izrastao u značajan industrijski centar koji je svoje proizvode izvozio i u zemlje srednje i zapadne Evrope.
Rad industrijalaca bio je prekinut tokom Drugog svetskog rata, kada su fabrike mahom konfiskovane, a vlasnici ostali bez imovine. Ipak, mnoga preduzeća nastavila su da rade i nakon rata, obezbeđujući egzistenciju generacijama Subotičana i stvarajući kontinuitet industrijske tradicije sve do kraja 20. veka. Film ne zanemaruje ni tamniju stranu industrijskog razvoja – promene u prirodnom okruženju, zagađenja i socijalne posledice razvoja, kao što pokazuje i istorijski podatak o zagađivanju Palića u tridesetim godinama prošlog veka, čime se otvara realističniji pogled na cenu modernizacije.
Autori filma podsećaju da je izgled Subotice kakvu danas poznajemo – njena uređenost, arhitektura i infrastruktura – u velikoj meri rezultat rada tih industrijalaca. Oni su oblikovali privredni duh grada, doneli znanja, tehnologije, radna mesta i stabilnost, a Subotica je upravo zahvaljujući njima dobila status srednjoevropskog urbanog centra.
tonski
Ovaj film prirodno se nadovezuje na raniji opus Borisa Tota, turizmologa i dokumentariste, kao I njegove ekipe, koji se godinama bavi subotičkom kulturnom, urbanom i privrednom istorijom. Njihovi prethodni filmovi, kao što su „Subotica – grad kafana“, „Subotica – grad umetnika“, „Subotica – grad inovacija“ i „Subotica – grad secesije“, predstavljaju tematski povezanu celinu posvećenu identitetu grada. Sve pomenute produkcije rade se u dvojezičnoj formi, na srpskom i mađarskom jeziku, uz titlove, kako bi bile dostupne široj lokalnoj i turističkoj publici. Time Tot stvara arhiv savremenih dokumentarnih zapisa koji objedinjuju istoriju, kulturu, arhitekturu i život Subotice u jedinstven narativ.
